วิสาหกิจชุมชน หม้อห้อมทุ่งเจริญย้อมสีธรรมชาติ

ป้าเหงี่ยมประธานวิสาหกิจชุมชนเป็นหนึ่งในช่างย้อมผ้าหม้อห้อมรุ่นที่ 3 ที่สืบเชื้อสายมาจากชาวลาวพวน กลุ่มชาติพันธุ์ที่เป็นที่รู้จักในด้านผ้าทอ เดิมทีแล้วชาวพวนหรือไทพวนเป็นชาวลาวที่อพยพออกจากประเทศพร้อมภูมิปัญญาด้านการย้อมผ้าหม้อห้อม และเข้ามาตั้งรกรากบริเวณจังหวัดแพร่ในช่วงปี พ.ศ. 2344 ถึงประมาณปี 2443 หรือในสมัยรัชกาลที่ 5 จนเกิดเป็นชุมชนขนาดใหญ่ขึ้น

จุดเรียนรู้การย้อมผ้าหม้อห้อมของป้าเหงี่ยมตั้งอยู่ในซอยเล็ก ๆ ในบ้านทุ่งโฮ้ง หมู่บ้านชานเมืองในจังหวัดแพร่ ณ หมู่บ้านแห่งนี้มีเขาอันเขียวชอุ่มที่มีลำน้ำสาขาของแม่น้ำยมตัดผ่าน และมีต้นห้อมซึ่งเป็นวัตถุดิบหลักในการย้อมผ้าขึ้นอยู่อย่างอุดมสมบูรณ์

น้ำห้อมสำหรับย้อมผ้าและผลิตภัณฑ์จากการย้อมสีโดยเฉพาะชุดหม้อห้อมชาวนากลายเป็นอุตสาหกรรมหลักของจังหวัดแพร่ แทนที่อุตสาหกรรมไม้สักที่ซบเซาหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 สิ้นสุดลง

ป้าเหงี่ยมสืบทอดกิจการหม้อห้อมเล็ก ๆ ของครอบครัวมาเป็นเวลากว่า 30 ปี อีกทั้งยังกลายเป็นบุคคลสำคัญที่มีบทบาทในการปรับรูปแบบผ้าหม้อห้อมให้มีดีไซน์ที่สร้างสรรค์และทันสมัยมาร่วม 10 กว่าปีแล้ว

“ร้านผ้าทุกร้านขายแต่เสื้อหม้อห้อมเรียบ ๆ เหมือนกันหมด ป้าก็เริ่มคิดหาวิธีที่จะทำให้ผ้าของเรามีความโดดเด่นขึ้นมา ก็เลยลองเอาเสื้อผ้าสไตล์วัยรุ่นมาย้อมสีแล้วใช้เทคนิคมัดย้อมเพิ่มเข้ามา”

หลังจากนั้น ผ้าหม้อห้อมมัดย้อมที่ป้าเหงี่ยมเป็นผู้ริเริ่มก็ได้รับความสนใจเป็นอย่างมาก จนในปัจจุบันนี้ผ้าหม้อห้อมในรูปแบบนี้วางขายอยู่ตามตลาดทั่วประเทศไทย

ผ้าหม้อห้อมมีส่วนในการส่งเสริมการท่องเที่ยวในจังหวัดแพร่ได้เช่นเดียวกับเรือนขนมปังขิงจากไม้สักซึ่งเป็นสัญลักษณ์ที่ย้ำเตือนถึงความมั่งคั่งของจังหวัดแพร่ในช่วงปี พ.ศ. 2423 ถึงปี 2432 หรือยุคที่แพร่เป็นศูนย์กลางอุตสาหกรรมไม้สักระดับโลก

ป้าเหงี่ยมได้ร่วมมือกับเทศบาลตำบลทุ่งโฮ้งในการส่งเสริมภูมิปัญญาโบราณ ผ่านเวิร์กชอปมัดย้อมผ้าหม้อห้อมสำหรับนักท่องเที่ยวซึ่งมีผู้สนใจและเข้าร่วมเป็นจำนวนมาก

ในทุกวันนี้ จังหวัดแพร่ จากอดีตเมืองศูนย์กลางการค้าไม้สัก ได้พลิกโฉมเป็น ศูนย์กลางแฟชั่นผ้าหม้อห้อมชื่อดัง ฟื้นคืนภูมิปัญญางานฝีมือเพื่อส่งต่อสู่คนรุ่นใหม่