ศูนย์วัฒนธรรมบ้านป่าเม้า ก่อตั้งขึ้นจากความตั้งใจของคนในชุมชนบ้านป่าเม้า ตำบลเมืองเปลือย อำเภอศรีสมเด็จ จังหวัดร้อยเอ็ด ที่ต้องการอนุรักษ์และสืบสานภูมิปัญญาท้องถิ่น วิถีชีวิต วัฒนธรรมอีสาน และทรัพยากรพื้นถิ่นของชุมชนให้คงอยู่ต่อไป โดยมีการรวมตัวของผู้นำชุมชน กลุ่มทอผ้า เยาวชน และคนในพื้นที่ เพื่อพัฒนาศูนย์วัฒนธรรมให้เป็นพื้นที่เรียนรู้ของชุมชนอย่างแท้จริงภายในศูนย์วัฒนธรรม มีการรวบรวมองค์ความรู้ด้านการทอผ้า ย้อมสีธรรมชาติ งานหัตถกรรม วิถีชีวิตพื้นบ้าน และกิจกรรมทางวัฒนธรรมต่าง ๆ ควบคู่กับการพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชนในรูปแบบร่วมสมัย เพื่อสร้างรายได้และสร้างโอกาสให้คนในพื้นที่

ต่อมาชุมชนได้เล็งเห็นว่า “หมากเม่า” ซึ่งเป็นพืชพื้นถิ่นและเป็นที่มาของชื่อ “บ้านป่าเม้า” เริ่มลดจำนวนลง จึงเกิดแนวคิดในการฟื้นฟูและอนุรักษ์ต้นหมากเม่า ผ่านการส่งเสริมให้คนในชุมชนปลูกหมากเม่าเพิ่มขึ้น และพัฒนาให้เชื่อมโยงกับการท่องเที่ยวเชิงเกษตรและการเรียนรู้ด้านสิ่งแวดล้อมจากแนวคิดดังกล่าว ศูนย์วัฒนธรรมบ้านป่าเม้าจึงได้ต่อยอดสู่การเป็น “แหล่งท่องเที่ยวเชิงเกษตรและวัฒนธรรม” ที่เปิดโอกาสให้นักท่องเที่ยวได้เรียนรู้วิถีเกษตรพื้นบ้าน ร่วมกิจกรรมปลูกต้นหมากเม่า เรียนรู้การแปรรูปผลิตภัณฑ์ท้องถิ่น รวมถึงสัมผัสวิถีชีวิต วัฒนธรรม และศิลปะร่วมสมัยของชุมชน

ปัจจุบัน ศูนย์วัฒนธรรมบ้านป่าเม้า เป็นทั้งศูนย์เรียนรู้ พื้นที่สร้างสรรค์ และแหล่งท่องเที่ยวโดยชุมชน ที่ใช้วัฒนธรรม วิถีเกษตร และการอนุรักษ์ทรัพยากรท้องถิ่น เป็นกลไกสำคัญในการพัฒนาชุมชนอย่างยั่งยืน และสร้างการมีส่วนร่วมของคนทุกช่วงวัยในพื้นที่